Zbudujmy pomnik bohaterowi spod Wiednia

To, co zdawało się niemożliwym jeszcze 332 lata temu, dzisiaj staje się faktem. Szczytny cel, jakim jest budowa pomnika Króla Jana III Sobieskiego w miejscu zwycięstwa nad Imperium Osmańskim. Viktoria 12 września 1683 roku w Wiedniu jest zaliczana do jednej z najważniejszych bitew światowych, dzięki której Europa zachowała swój kształt.

Prócz wmurowanego kamienia węgielnego w rocznicę bitwy stoczonej 330 lat temu, dziś w tym miejscu stoi już pełnowymiarowa plansza, pokazująca piękno i rozmach pomnika, który w formie gipsowej, gotowy, czeka na ostatni, najważniejszy akt — postawienie monumentu odlanego w brązie.

Aktualności

Artykuły

W dniach 5 i 6 września 2016 r. na Uniwersytecie Jagiellońskim odbyła się konferencja „Rzeczpospolita – Wiedeń – Europa. Jan III Sobieski: polityk, wódz, mąż stanu”. Organizatorami byli Komitet Budowy Pomnika Jana III Sobieskiego na Kahlenbergu oraz Instytut Historii UJ. Pomysłodawcą konferencji był Piotr Zapart, przewodniczący komitetu. Jak uzasadniał konieczne jest przywrócenie pamięci o wielkim zwycięstwie i jego głównym autorze, Janie III Sobieskim, co dotychczas słabo zostało upamiętnione w Wiedniu. Wydarzenie to ponadto nie jest obecne w świadomości współczesnych Europejczyków.

Ważne uwarunkowania okolicznościowe nie mogły przesłonić jednak faktu, że istniała naukowa potrzeba zorganizowania konferencji poświęconej Janowi III Sobieskiemu. Historiografia polska funkcjonowała w cieniu prac, które powstały w 1983 roku, kiedy hucznie obchodzono trzechsetną rocznicę zwycięstwa wiedeńskiego. Od tego roku pojawiło się nowe pokolenie historyków, którzy badali epokę Jana III Przyszedł więc czas, aby podsumować stan badań oraz zaproponować nowe perspektywy badawcze.

Referaty wygłoszone podczas konferencji zostały opublikowane na niniejszej stronie. Część z nich dotyczy sytuacji międzynarodowej Rzeczypospolitej za panowania Jana III Sobieskiego. Andrzej Kamieński analizował możliwości działania króla wobec Brandenburgii-Prus, zaś Artur Kijas relacje polsko-moskiewskie. Natalia Królikowska-Jedlińska scharakteryzowała stosunki Rzeczypospolitej ze światem muzułmańskim: Imperium Osmańskim i jego lennikiem Chanatem Krymskim. Ilona Czamańska zwróciła uwagę na współpracę i zadrażnienia Jana III z innymi lennikami tureckimi: Mołdawią, Wołoszczyzną i Siedmiogrodem.

Historycy zwrócili uwagę na trudne położenie geopolityczne Rzeczypospolitej oraz bardzo ograniczone możliwości działania Jana III. Sobieski w prowadzonej polityce kilkakrotnie zmieniał sojuszników; opowiadał się a to po stronie Francji, a to szukał porozumienia z Habsburgami. Nie ma wątpliwości, że działania Jana III przyniosły wzrost znaczenia Rzeczypospolitej w Europie i znacznie podniosły autorytet państwa.

Robert Kołodziej i Jarosław Stolicki analizowali politykę wewnętrzną władcy. Dość zgodnie ocenili, że król próbował sobie jakoś radzić ze słabościami państwa. Można postawić tezę, że Sobieski dobrze rozumiejący mentalność szlachty (przecież wywodził się z niej) podejmował jedynie te działania, które nie wzbudzały jej sprzeciwu. Dorota Wereda skoncentrowała się na polityce wobec kościołów wschodnich, która faktycznie wzmacniała pozycję władcy.

Anna Czarniecka, Piotr Borek i Dariusz Milewski skupili się na postrzeganiu Sobieskiego przez współczesnych, którzy oceniali go jako męża stanu i wybitnego wodza. Analizowali oni literaturę propagandową, literaturę piękną oraz pamiętniki autorów zagranicznych. Warto tu zauważyć, że polityka Jana III spotykała się z silnym przeciwdziałaniem opozycji, niezgodnym z racją stanu i dobrem Rzeczypospolitej, co podkreśliła Anna Czarniecka.

Kilka referatów dotyczy spraw wojskowych. Zbigniew Hundert pokazał jak monarcha starał się utrzymywać wpływy w wojsku oraz prowadzić działania mające wzmocnić realnie jego pozycję w państwie. W czasach kryzysu państwa troszczył się o przygotowanie wojska do działań wojennych co przedstawił Jan Jerzy Sowa. Marek Wagner uznał jego wielkie zasługi w kwestiach dotyczących organizacji wojska i jako wodza.

Jarosław Stolicki